ប្រវត្តិសាស្រ្តព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងឥណ្ឌា(5)

គិជ្ឈកូដ :

នៅទីកន្លែងនេះជាកុដិរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់លើកំពូលភ្នំ ហៅថា មូលគន្ធកុដិ ពាក្យថា គិជ្ឈកូដ ប្រែថា ភ្នំមានកំពូលដូចក្បាលត្មាត មានសត្វស្លាបជាច្រើនប្រភេទ ពស់ធំ ខ្លាដំបង ខ្លាឃ្មុំ ក្របីសម្បុរខ្មៅនិងត្នោតជាច្រើនអាស្រ័យនៅ  ថ្មើរជើងដែលដើរមកម្នាក់ឯងតែងជួបគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងក្រៃលែង ត្រូវធ្វើដំណើរមកជាក្រុមព្រមទាំងអាវុធ ដាវ លំពែង ធ្នូ និងគ្រឿងឲ្យសញ្ញាណដូចជា ត្រែ ឆាប ជាដើម លើកំពូលភ្នំ មិនមានដើមឈើធំទេ ប៉ុន្តែមានស្ថូបខ្នាតធំដែលព្រះបាទធម្មាសោកកសាងទុក ដើម្បីអះអាងថា ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ធ្លាប់សម្តែងព្រះធម្មទេសនានៅទីកន្លែងនេះ ទោះបីមានសត្វច្រើនប្រភេទក៏ដោយ ប៉ុន្តែក៏មានឥសីជាច្រើនអាស្រ័យនៅយ៉ាងស្ងប់លើកំពូលភ្នំ ។

រាជគ្រឹះ :

នៅទីកន្លែងនេះមានផ្ទះប្រហែលជា ៦០០ ទៅ ៨០០ ខ្នង មានស្ថូបខ្នាតធំដែលព្រះបាទធម្មាសោកទ្រង់កសាងទុក  ឯទិសខាងជើង មានអូរទឹកក្តៅហូរចេញមកពីភ្នំ ហៅថា តបោធារាម ក្រៅពីនោះនៅមានព្រៃឫស្សីជាច្រើន ខ្ញុំបានសិក្សាជាមួយនឹងព្រះមហាថេរៈល្បីល្បាញក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ គឺ ព្រះមហាបណ្ឌិតយសោមិត្រ(Mahapandit Yasomitr) ក្នុងមុខវិជ្ជាជាច្រើន (ព្រះធម្មសាមីមិនបាននិយាយដល់ស្ថានការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនេះទេ ប៉ុន្តែនិយាយដល់មហាថេរៈព្រះនាមថា ព្រះមហាបណ្ឌិតយសោមិត្រប៉ុណ្ណោះ ) ។

នាឡន្ទា :

នៅទីកន្លែងនេះមានព្រះសង្ឃគង់ចាំវស្សាប្រមាណជា ១០០០ រូប ខ្ញុំបានសិក្សាជាមួយនឹងព្រះមហាថេរៈជាវិទ្យាធិការព្រះជន្ម ៩០ ឆ្នាំ គឺ ព្រះមហាបណ្ឌិតរាហុលសិរីភទ្រ(Mahapandit RahulsriBhadr) ក្នុងមុខវិជ្ជាជាច្រើន ដូចជា វេយ្យាករណ៍ និងគុរុបញ្ចសិកា ជាដើម មួយអន្លើដោយសមណៈសិស្សរបស់លោក ៧០ រូប  លោកមានសិស្សជំនិតមើលថែទំនុកបម្រុងជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះថា ជយទេព(Jayadeva) លុះចូលដល់វស្សាទី ២ លោកគ្រូវិទ្យាធិការប្រាប់ខ្ញុំព្រះធម្មសាមីឲ្យវិលត្រឡប់ទៅទីបេតិ៍វិញ ព្រោះមគធរដ្ឋ មានជម្ងឺរាតត្បាតនិងមានកងទ័ពទួរគីចូលវាយប្រហារតំបន់ជាច្រើនក្នុងមគធរដ្ឋ ព្រះមហាថេរៈស្តីបន្ទោសសិស្សគណទីបេតិ៍ថា 

"ពួកលោកជាព្រះសង្ឃទីបេតិ៍ ចូរប្រញាប់វិលត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញចុះ អ្នកស្រុកអ្នកភូមិនិងសិស្សគណរបស់ឆាន់បានរត់ភៀសខ្លួនទៅអស់ហើយ កុំគិតបែបចំកួតលីលាចង់នៅជាមួយនឹងឆាន់ឲ្យសោះ បើពួកលោកនៅទីនេះ ពួកលោកនឹងត្រូវគេសម្លាប់ចោលព្រមជាមួយនឹងឆាន់ដែរ" ប៉ុន្តែខ្ញុំនៅតែក្រាញននៀលមិនព្រមត្រឡប់ទៅវិញទាំងពោលថា

"ខ្ញុំកូរណាមិនត្រឡប់ទៅវិញទេ លោកគ្រូ ! បើលោកគ្រូមិនទៅជាមួយ " ខ្ញុំអារាធនាព្រះមហាថេរៈឲ្យនិមន្តទៅប្រទេសទីបេតិ៍ដែរ ប៉ុន្តែព្រះមហាថេរៈឆ្លើយថា "ឆាន់ចាស់ណាស់ហើយ ទាំងទីបេតិ៍ក៏នៅឆ្ងាយទៀត ពួកយើងមុខជានឹងមិនបានជួបគ្នាទៀតទេក្នុងជីវិតនេះ ប៉ុន្តែចាំទៅជួបគ្នានៅសុគតិភពចុះ"  ព្រះមហាថេរៈមិនបានធ្វើដំណើរទៅជាមួយនឹងខ្ញុំព្រះធម្មសាមីទេ តមក ទាហានមុស្លិម ៣០០ នាក់បានមានវត្តមានដល់នាឡន្ទា ខ្ញុំព្រះធម្មសាមីទើបសម្រេចចិត្តព្រនរព្រះមហាថេរៈព្រមទាំងស្ករ អង្ករ និងសៀវភៅខ្លះទៅលាក់ខ្លួនក្នុងវត្តជញាណនាថ(Jananath ជននាថ) ដែលតាំងនៅមិនឆ្ងាយពីនាឡន្ទា កាលបើទាហានមុស្លិមរកមិនឃើញ ក៏វិលត្រឡប់ទៅវិញ ព្រមទាំងជញ្ជូនយកថ្មខ្លះពីនាឡន្ទាទៅកសាងវិហារឥស្លាមក្នុងឱទន្តបុរីផង ។ 

ដំណើរវិលត្រឡប់ទៅទីបេតិ៍(Return to Tibet)

បន្ទាប់ពីសិក្សាភាសាសំស្រ្កឹតនិងព្រះពុទ្ធសាសនាជាមួយនឹងព្រះវិទ្យាធិការសិរីភទ្រដល់ ៣ ឆ្នាំហើយ ទើបធ្វើដំណើរវិលត្រឡប់ទៅទីបេតិ៍វិញតាមដំបូន្មានរបស់ព្រះមហាថេរៈ នៅពេលមកដល់តិរហុត ក៏ធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់ ឈឺពឺតពេញទាំងរាងកាយអស់រយៈពេល ២ ខែ   ម្ចាស់ផ្ទះមិនអនុញ្ញាតឲ្យសិងសម្រាកទៀតទេ បណ្តេញឲ្យទៅសិងក្នុងប៉ាឆា តមក បានទទួលសេចក្តីអនុគ្រោះពីតន្រ្តិកម្នាក់ទើបធូរស្បើយហើយអាចវិលត្រឡប់ទៅទីបេតិ៍បាន  លុះមកដល់ទីបេតិ៍ហើយបានជួបនឹងបព្វជិតជាអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិឥណ្ឌាដែលស្នាក់នៅក្នុងទីបេតិ៍ ព្រះថេរៈឥណ្ឌារូបនោះមានថេរដីកាថា "លោកបានទៅសិក្សាឯឥណ្ឌាអស់ពេលជាយូររហូតដល់ស្ទាត់ជំនាញវៀងវៃ ឯខ្ញុំកូរណាវិញប្រៀបដូចជាគោក្របីក្នុងទីបេតិ៍"

ព្រះធម្មសាមីបានស្នាក់នៅក្នុងមគធរដ្ឋមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ត្រឡប់មកទីបេតិ៍វិញ ព្រោះមគធរដ្ឋគ្មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទ ទោះបីជាជនជាតិណាក៏ដោយ ព្រោះកងទ័ពទួរគីបានចូលកាន់កាប់ឥណ្ឌាយ៉ាងស្ថាពរ និងស្ថាបនារាជវង្សទាសក្នុងក្រុងដេលីដើម្បីគ្រប់គ្រងឥណ្ឌា បន្ទាប់ពីវិលត្រឡប់ទៅទីបេតិ៍វិញក្នុងព.ស. ១៧៩៩ ព្រះធម្មសាមីបានទទួលអារាធនាពីព្រះរាជកុមារកុបលៃខានដើម្បីទៅទស្សនាមង្គោលនិងចិន ដំបូងឡើយ លោកបដិសេធ ប៉ុន្តែក្រោយមកក៏ទទួលអារាធនាវិញ   លោកអាពាធធ្ងន់ឯមង្គោលទើបសុំអនុញ្ញាតត្រឡប់ទៅទីបេតិ៍វិញ  លោកបានទទួលមរណភាពក្នុងព.ស. ១៨០៧ នៅខណៈព្រះជន្មបាន ៦៨ ឆ្នាំ ។