ប្រវត្តិសាស្រ្តព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងឥណ្ឌា(12)

៣.ឧទ្ទាមកម្មសេប៉យ (The Sepoy Mutiny)

ឧទ្ទាមកម្មនេះកើតឡើងក្នុងព.ស. ២៤០០ ចាត់ជាអំពើបះបោរដែលមិនបានគ្រោងទុកដោយបំណងតស៊ូប្រឆាំងនឹងអង់គ្លេសជាអាណាព្យបាល ពាក្យថា សេប៉យ ល្អៀងមកពីភាសាព័រសៀរ(Persia)ថា ស៊ិប៉ា (separ) ដែលប្រែថា ទាហាន តមកក្លាយជាឈ្មោះ របស់ទាហានឥណ្ឌាដែលស្ថិតនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់អង់គ្លេស បានទទួលការហ្វឹកហាត់បែបអង់គ្លេស និងទទួលបទបញ្ជាផ្ទាល់ពីមេបញ្ជាការអង់គ្លេស បុព្វហេតុនៃឧទ្ទាមកម្មនេះកើតឡើងមកពីបុព្វហេតុច្រើនយ៉ាងដូចជា

៣.១ ផ្នែកនយោបាយ ទេសាភិបាលអង់គ្លេស ឈ្មោះ ដាលហៅស៊ី(Dalhousie)បានចេញច្បាប់ច្បាមយករដ្ឋឬអាណាខេត្តណាមួយដែលក្សត្រឬអ្នកដឹកនាំរដ្ឋនោះជាអសមត្ថជនជាក់ស្តែងឬទទួលមរណកម្មដោយគ្មានទាយាទផ្ទាល់មកជារបស់អង់គ្លេសដោយស្វ័យប្រវត្ត ការច្បាមយករដ្ឋអូដ្ឋដែលបច្ចុប្បន្នហៅថារដ្ឋឧត្តរប្បទេសមកជារបស់អង់គ្លេស, ការកម្ចាត់រាជវង្សមុគ្គោល, ការបដិសេធប្រាក់បំណាច់(Pension)ដល់ណាណាសាហិព(Nanasahib)ដែលជារាជបុត្រធម៌របស់ព្រះបាទពាជិរោ(Bajirao) ទី ២ អតីតក្សត្រហិណ្ឌូនៃប៉េស្វា(Peshwa) ។

៣.២ ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច បុព្វហេតុមកពីអង់គ្លេសធ្វើកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយលុបចោលដីធ្លីរបស់ឧកញ៉ា, បញ្ឈប់ភតិកម្មរបស់រាជបរិពារ, រឹបអូសយកដីធ្លីដែលម្ចាស់ដីមិនអាចបង្ហាញភស្តុតាងច្បាស់លាស់ឲ្យក្លាយជារបស់អង់គ្លេស ។

៣.៣ ផ្នែកសាសនា ការលុបបំបាត់ប្រពៃណីសតី ការលុបបំបាត់ទារកឃាតកម្ម ទោះបីការលុបបំបាត់នោះជារឿងល្អក៏ដោយ ប៉ុន្តែសាសនិកហិណ្ឌូខួរក្បាលបុរាណប្រឆាំងតតាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លា, ការកសាងផ្លូវរថភ្លើង,ការដាក់ពង្រាយខ្សែទូរលេខ,ការចាត់របៀបសិក្សាបែបបស្ចឹមប្រទេស, សកម្មភាពទាំងនោះសុទ្ធតែប៉ះពាល់នឹងប្រពៃណីវប្បធម៌របស់ហិណ្ឌូ, ការជ្រោមជ្រែងអ្នកប្តូរសាសនាពីហិណ្ឌូមកជាគ្រិស្តសាសនា ក្រៅពីនេះនៅមានដំណឹងចចាមអារ៉ាមថាកាំភ្លើងវែងបែបថ្មីប្រើខ្លាញ់ជ្រូក ដែលជារបស់ត្រូវហាមប្រាមសម្រាប់មុស្លិម និងខ្លាញ់គោដែលជាព្រះរបស់ហិណ្ឌូ ទើបបង្កការមិនពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងទាំងដល់ទាហានមុស្លិមនិងហិណ្ឌូ ។ 

  ឧទ្ទាមកម្មនេះកើតឡើងក្នុងបារក្សបុរៈ(Barackpore)ក្បែរកាល់គុត្តា(Calcutta)និងមារថ(Maratha)ជិតក្រុងដេលី ពួកឧទាម បានរឹបអួសយកពន្ធនាគារនិងដោះលែងបក្សពួកចេញពីពន្ធនាគារ បានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនដង ប៉ុន្តែនៅឯបញ្ចាប កុលាប សិង្ហ (Gulab Singh) មេដឹកនាំសិខនិងសិន្ធា(Sindhia)បានជួយការពារជនជាតិអង់គ្លេស ក្រៅពីនេះនៅមាន ស៊ើ សាលាជង្គ(Sir Sala Jang) ជាសេនាបតីហៃដឺរ៉ាបាត(Hyderabad) ឈ្មោះថា ស៊ើជង្គពាហាទូរ(Sir Jang Bahadur) នៃនេប៉ាល ដោយសារ ជំនួយជួយទប់ទល់របស់បុគ្គលទាំងនេះ នៅទីបំផុត អង់គ្លេសក៏អាចបង្រ្កាបឧទ្ទាមកម្មនេះបានក្នុងរយៈ ពេល ៥ ខែ ឧទ្ទាមកម្ម លើកនេះទោះបីបើទាហានជនជាតិម្ចាស់ស្រុកសេប៉យចាលចាញ់ទៅក៏មែនពិត ប៉ុន្តែក៏បានបំផុសបំផុលគំនិតជាតិនិយមឲ្យ ដល់ជនជាតិឥណ្ឌាជាច្រើនដើម្បីរំដោះប្រទេសរបស់ខ្លួនឯងឲ្យចេញពីអាណានិគមរបស់បស្ចឹមប្រទេស ។